Ten mi içerisi mi? Beden Algı Bozukluğu ve minimal girişimler

Beden Algısı Bozukluğu (Vücut dismorfik bozukluğu), basit şekilde bireyin görünümündeki önemsiz kusur ya da normalin çeşidi olan değişikliklerle veya aslında var olmayan bozukluklarla yoğun bir zihinsel uğraş göstermesiyle tanımlanan bir tablodur. Bu uğraş bireyin hayatının merkezine oturabilir ve işlevselliğini, günlük yaşam fonksiyonlarını ciddi şekilde etkileyebilir.

Bu tablonun gelişiminde pek çok farklı sebep ortaya sürülüyor: nörobiyolojik açıdan tablo duyguları tanımamızı sağlayan, sosyal davranışları ve karar mekanizmalarımızı çalıştıran ve de objeleri, yüzleri, yerleri kaydetmemizi sağlayan limbik sistemdeki aksamalar ön plana çıkarken (1) psikolojik, kültürel ve sosyal açıdan düşük benlik saygısı, akran zorbalığı, çocukluk çağı travmaları, sosyal medya etkisi, görsel iletişim aygıtlarında sunulan kusursuz beden algısı gibi faktörler belirleyici olabilmektedir.

Bu noktada pek çok birey için kestirme bir yol belirmeye başladı: Cerrahi dışı estetik grişimler-temelde de botoks ya da dolgu maddelerinin enjeksiyonu.

Polonya’da 199 hasta ile henüz yeni yapılan bir çalışmada tipik bir mikroestetik hasta grubunun 40-50 yaş arasındaki yüksek eğitimli kadınlardan oluştuğu ve senede en az iki kez bu uygulamalara (çoğunlukla botoks) başvurduğu gösterildi (2). Genel motivasyon genç (taze/fresh?) görünmek, yaşlanma belirtilerini bertaraf etmek ve kendine yatırım yapmak olarak belirtilmiş. Aynı hastalar görünüşleri ile gündelik yaşantılarını etkileyecek kadar sık ve yoğun biçimde düşüncelere daldıklarını, sık sık aynaya baktıklarını ya da yakınlarındaki kişilere nasıl göründüklerini sorduklarını da söylemiş. Bu yanıyla bu çalışmaya bu hastaların yaklaşık yüzde 16’sı beden algısı bozukluğunun en az iki temel kriterini karşılıyorlar.

Farklı çalışmaların derlenip gözden geçirildiği ABD kaynaklı bir çalışmada bu gibi minimal girişimler için başvuranların yaklaşık yüzde 5 ila 15 kadarının aslında beden algısı bozukluğu olarak tanı alabileceği gösterildi (3). Aynı çalışma bu kişilerde söz konusu küçük girişimlerden sonra beden algısı bozukluğuyla ilgili belirtilerde neredeyse hiç azalma olmadığını da vurgulamaktadır.

Daha ilginç olarak 2001-2007 arasındaki birkaç çalışmayı gözden geçiren yazarlar estetik amaçlı meme ameliyatına giren hastalarda sebebi hala çok da anlaşılamamış sevimsiz bir gerçekle yüzleşildiğini de vurgulamaktalar: Bu hastaların intihar oranları genel topluma göre 2-3 kat kadar artmış görünüyor. Farklı çalışmalardan gelen önermeler arasında pek tabii ortak olanlardan bir tanesi de bu cerrahi hastalarının aslında beden algısı bozukluğundan mustarip bireyler olabileceği öne çıkıyor.

Neresinden baktığımızdan bağımsız olarak minimal estetik girişimlere hekim (yalnızca ve yalnızca hekim) ve hastanın karar verme sürecine ruh sağlığı çalışanlarının katılması gerektiği önerilebilir. Geçen yıl İngiliz parlamentosunun hükümete bu minimal estetik girişimler öncesinde hastalara zorunlu psikolojik değerlendirme yapılmasına yönelik düzenlemeler tavsiye ettiğini aklımızda tutmalıyız (4).

Yine şeklinden biçiminden bağımsız olarak fiziksel bir özelliğimizin zihnimizde fazla yer tutmaya başlamasının ve hayatımızın merkezine oturmasının, bir estetik girişimden evvel ruhsal girişim gerektirebileceğini de not etmeliyiz.

1-Larsson Torri, F. (2022). A Disorder of The Emotional Brain: Neural Correlates of Body Dysmorphic Disorder.

2- Dobosz, M., Rogowska, P., Sokołowska, E., & Szczerkowska‐Dobosz, A. (2022). Motivations, demography, and clinical features of body dysmorphic disorder among people seeking cosmetic treatments: A study of 199 patients. Journal of Cosmetic Dermatology.

3-Sarwer, D. B., & Crerand, C. E. (2008). Body dysmorphic disorder and appearance enhancing medical treatments. Body Image, 5(1), 50-58.

4-https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2022/feb/28/uk-to-bring-in-licensing-scheme-for-botox-and-filler-procedures